ոսկոր հոդերի բորբոքային հիվանդություններ - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է ոսկոր հոդերի բորբոքային հիվանդություններ
Օսկոր հոդերի բորբոքային հիվանդությունները (արթրիտներ) հոդերի բորբոքման խմբային անվանումն են, որոնք բնութագրվում են հոդամակերեսների վնասմամբ, ցավով և շարժունակության սահմանափակումով։ Այս հիվանդությունների հիմքում ընկած է իմունային համակարգի խանգարումները, վարակիչ գործոնները կամ մետաբոլիկ խախտումները։ Հիմնական տեսակներից են ռևմատոիդ արթրիտը (ավտոիմուն բնույթի), օստեոարթրոզը (դեգեներատիվ) և հոդատապը (մեզի նյութափոխանակության խախտում)։ Համաձայն Համաշխարհային Առողջապահական Կազմակերպության (ԱՀԿ) տվյալների՝ արթրիտով տառապում է համաշխարհային բնակչության 15-20%-ը, հատկապես 40 տարեկանից բարձր անձանց շրջանում։ Բորբոքումը կարող է հանգեցնել հոդերի անշարժացման և հաշմանդամության։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Տարածվածություն | Ամենատարածվածը ռևմատոիդ արթրիտն է (1% բնակչություն), հոդատապը՝ 2-4%։ Տղամարդկանց մոտ հաճախ հանդիպում է հոդատապ, կանանց մոտ՝ ռևմատոիդ արթրիտ։ |
| Հիմնական պատճառներ | Ավտոիմուն ռեակցիաներ (ռևմատոիդ արթրիտ), մեզի կուտակում (հոդատապ), հոդերի կրաշացում (օստեոարթրոզ), վարակներ (ռեակտիվ արթրիտ)։ |
| Ախտահարող հոդեր | Ձեռքերի մատների, դաստապանի, ծնկների, աչքի հոդեր (ռևմատոիդ), մեծ մատի հոդ (հոդատապ), սրունքի հոդեր (օստեոարթրոզ)։ |
| Զարգացման տեմպ | Ռևմատոիդ արթրիտը զարգանում է դանդաղ (ամիսներ-տարիներ), հոդատապը՝ հանկարծակի (գիշերվա ընթացքում), օստեոարթրոզը՝ տարիների ընթացքում։ |
| Ախտորոշման մեթոդներ | Արյան անալիզ (ՌՖ, ԱՆՖ, մեզի մակարդակ), ռենտգեն, ՄՌՏ, հոդային հեղուկի ասպիրացիա։ Ռևմատոիդ գործոնը դրական է 70-80% դեպքերում։ |
| Համակցված հիվանդություններ | Սրտանոթային հիվանդություններ (ռևմատոիդ արթրիտ), երիկամների քարեր (հոդատապ), շաքարային դիաբետ (օստեոարթրոզի ռիսկի գործոն)։ |
Ախտանիշներ
- Ցավ՝ սուր կամ մատչելի, սրտնացնող, հաճախ գիշերային կամ առավոտյան։ Հոդատապի դեպքում ցավը սկսվում է հանկարծակի և ուժեղանում է շփման դեպքում։
- Ացցում (կարմրություն)՝ հոդի մաշկի վրա, հատկապես ռևմատոիդ և հոդատապային արթրիտների դեպքում։ Կապված է արյան հոսքի ավելացման հետ։
- Ջերմություն՝ հոդի շրջակայքում մաշկի ջերմաստիճանի բարձրացում։ Նշան է ակտիվ բորբոքման։
- Ոտքի կամ ձեռքի կարկամություն՝ առավոտյան (ռևմատոիդ արթրիտ) կամ երկարատև հանգստից հետո։ Տևում է 30 րոպեից մինչև մի քանի ժամ։
- Շարժունակության սահմանափակում՝ հոդի դեֆորմացիայով (օրինակ՝ «կոկորդիլոսի պոչ» ձեռքերը ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում)։
- Հոդերի դեֆորմացիա՝ երկարատև բորբոքման հետևանքով (օրինակ՝ մեծ մատի «ոսկրեր» հոդատապի դեպքում)։
- Հոգնածություն և տենդինիտ՝ ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում հաճախակի ախտանիշներ են։ Կապված են իմունային համակարգի գերակտիվության հետ։
- Սիստեմային ախտանիշներ՝ տենդ (ռեակտիվ արթրիտ), քաշի կորուստ, մկանային ցավեր (ռևմատոիդ արթրիտ)։
Բուժման մեթոդներ
- Հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (ՀԲԴ)՝ Իբուպրոֆեն, Դիկլոֆենակ, Նապրոքսեն։ Նպատակն է ցավի և բորբոքման նվազեցումը։ Կիրառվում են կարճատև կուրսերով։
- Հակառևմատիկ դեղամիջոցներ՝ Մեթոտրեքսատ (ռևմատոիդ արթրիտ), Սուլֆասալազին։ Կանգնեցնում են հիվանդության պրոգրեսիան։ Կիրառվում են երկարատև։
- Բիոլոգիական թերապիա՝ Ադալիմումաբ, Էտաներցեպտ։ Պաշտպանում են հոդերը վնասումից՝ ազդեցելով իմունային համակարգի կոնկրետ մոլեկուլների վրա։
- Կորտիկոստերոիդներ՝ Պրեդնիզոլոն։ Կիրառվում են սուր բորբոքման դեպքում, բայց երկարատև օգտագործումը վնասակար է։ Ներարկվում են հոդի մեջ կամ ընդունում պերօրալ։
- Ֆիզիկական թերապիա՝ մկանային զանգվածի ամրացում, շարժունակության վերականգնում։ Ներառում է ջերմային պրոցեդուրներ, էլեկտրոթերապիա, մասաժ։
- Շարժողական ռեժիմ՝ հոդերի համար մեղմ վարժություններ (լող, յոգա)։ Կանխում է կարկամությունը և ամրացնում մկանները։
- Ժողովրդական միջոցներ՝
- Իմբիրի թեյ՝ հակաբորբոքային ազդեցությամբ (2 գ դալիմբիր 1 լ ջրի վրա, եռել 10 րոպե)։
- Կուրկումայի օգտագործում՝ կուրկումինը նվազեցնում է բորբոքումը (1 չգդակ օրվա ընթացքում)։
- Ջերմացնող կոմպրեսներ՝ ծովային աղով (2 գդակ աղ 1 լ ջրի մեջ, թրջել գազե և դնել հոդի վրա 15 րոպե)։
Կանխարգելում
- Առողջ սնունդ՝ հագեցած ճարպաթթուներով (օմեգա-3) սննդամթերքներ (ձկնեղեն, ընկույզ), հոդերի համար օգտակար են կոլագեն պարունակող մթերքները (կոկոս, ձկնեղեն)։
- Նորմալ քաշի պահպանում՝ յուրաքանչյուր ավելորդ կիլոգրամը բեռ է ծնկների և սրունքի հոդերի համար։ Հաշվարկել ԲՄԻ-ն (մարմնի զանգվածի ինդեքս) և պահպանել այն 18.5-24.9 սահմաններում։
- Ֆիզիկական ակտիվություն՝ օրվա ընթացքում 30 րոպե քայլք կամ լող։ Կանխում է հոդերի կարկամությունը և ամրացնում մկանները։
- Վնասվածքներից խուսափել՝ սպորտային վնասվածքները և կրկնվող շարժումները (օրինակ՝ համակարգչի մկնիկի օգտագործում) կարող են հանգեցնել օստեոարթրոզի։
- Ջրի բավականաչափ օգտագործում՝ օրվա ընթացքում 1.5-2 լիտր։ Նպաստում է հոդային հեղուկի նորմալ արտադրությանը։
- Ցիգար և ալկոհոլից հրաժարում՝ նիկոտինը և ալկոհոլը խանգարում են հոդերի սնուցումը և ուժեղացնում բորբոքումը։