շաքարախտի սթրեսի ազդեցություն - բժշկական ուղեցույց

Ի՞նչ է շաքարախտի սթրեսի ազդեցությունը

Շաքարախտի սթրեսի ազդեցությունը (ստրեսային հիպերգլիկեմիա) ֆիզիոլոգիական և հորմոնալ պատասխան է, երբ սթրեսի պայմաններում օրգանիզմում աճում է գլյուկոզի մակարդակը՝ անկախ սննդի ընդունումից։ Սթրեսի ժամանակ մարմինը արտադրում է կորտիզոլ, ադրենալին և գլյուկագոն հորմոններ, որոնք խթանում են լյարդում գլյուկոզի սինթեզը (գլյուկոնեոգենեզ) և նվազեցնում ինսուլինի զգայունությունը։ Այս պրոցեսը շաքարախտով հիվանդների մոտ կարող է հանգեցնել գլյուկոզի կտրուկ բարձրացման (հիպերգլիկեմիա) կամ, հազվադեպ, ցածրացման (հիպոգլիկեմիա), եթե օրգանիզմը չկարողանա կոմպենսացնել ինսուլինի արտադրությունը։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ քրոնիկ սթրեսը երկարաժամկետ բարդություններ է առաջացնում՝ նյարդաբանական վնասվածքներից մինչև սիրտանոթային հիվանդություններ։

Հիմնական բնութագրերը

Ախտանիշներ

• Ֆիզիկական՝ գերհոգնածություն, գլխացավ, մկանային լարվածություն, սրտխառնոց կամ փսխում (հատկապես առավոտյան)։
• Հոգեկան՝ տագնապ, դժգոհություն, կենտրոնացման դժվարություն, քնի խանգարումներ (անքունություն կամ գերսուն)։
• Մետաբոլիկ՝ անբացատրելի ծարավ (պոլիդիպսիա), հաճախակի միզարկություն (պոլիուրիա), քաշի կորուստ կամ աճ (կախված ինսուլինի ռեժիմից)։
• Սիրտանոթային՝ սրտի կտրուկ բաբախում (տախիկարդիա), բարձր արյան ճնշում (հատկապես սթրեսային իրավիճակներում)։
• Մաշկային՝ չոր մաշկ, դանդաղ վնասվածքների ապաքինում, հաճախակի ֆունգալ կամ բակտերիալ վարակներ։
• Սննդային՝ գերշաքարավազային սննդամթերքների նկատմամբ ցանկություն (սթրեսային ուտել) կամ սննդից հագեցվածության բավականության կորուստ։
• Նյարդաբանական՝ ձեռքերի կամ ոտքերի մատների մրմռոց (պարեսթեզիա), տեսողության սրության ժամանակավոր նվազում։
• Հորմոնալ՝ կանանց մոտ մենստրուալ ցիկլի խանգարումներ, տղամարդկանց մոտ սեքսուալ ֆունկցիայի նվազում։

Բուժման մեթոդներ

• Դեղորայքային կարգավորում՝ ինսուլինի դոզայի կամ հիպոգլիկեմիկ դեղամիջոցների (մետֆորմին, Սուլֆոնիլմոչևինա) փոփոխություն բժշկի հսկողությամբ։ Սթրեսի պայմաններում կարող է պահանջվել ինսուլինի դոզայի 10-20%-ով բարձրացում։
• Հոգեբանական աջակցություն՝ կոգնիտիվ-վարքային թերապիա (ԿՎԹ) կամ հիպնոթերապիա սթրեսի կառավարման համար։ Հաստատված է, որ ԿՎԹ-ն նվազեցնում է HbA1c-ի մակարդակը 0.5-1.0%-ով 6 ամսվա ընթացքում։
• Շնչառական վարժություններ՝ դիաֆրագմային շնչառություն (4-7-8 տեխնիկա) կամ մեդիտացիա։ Օրական 10 րոպե վարժությունները նվազեցնում են կորտիզոլի մակարդակը 20-30%-ով։
• Ֆիզիկական ակտիվություն՝ յոգա, լող կամ քայլք (օրական 30 րոպե)։ Միջին ինտենսիվության վարժությունները բարելավում են ինսուլինի զգայունությունը 24 ժամվա ընթացքում։
• Սննդային փոփոխություններ՝ մագնեզիում (սպինատ, նուշ), օմեգա-3 (սաղմոն, վալս) և վիտամին C (ցիտրուսներ) հարուստ սնունդ։ Այս նյութերը նվազեցնում են սթրեսային հորմոնների ազդեցությունը։
• Ջրային հիդրատացում՝ օրական 2-2.5 լիտր ջուր։ Ջրի պակասը խորացնում է հիպերգլիկեմիան սթրեսի պայմաններում։
• Ժողովրդական միջոցներ՝
  • Կամոմիլ թեյ՝ ունի հանգստացնող և հակաբորբոքային ազդեցություն (օրական 2 բաժակ)։
  • Շաղգամի հյութ՝ պարունակում է ինուլին, որը կարգավորում է գլյուկոզայի մակարդակը (1 գդալ օրական)։
  • Դառը մելիսսա՝ նվազեցնում է տագնապը և բարելավում քունը (թուրմ 1 գդալ չոր խոտից 200 մլ եռման ջրով)։

Կանխարգելում

• Ռեգուլյար ինքնահսկում՝ գլյուկոզայի մակարդակի չափում սթրեսային իրավիճակներից առաջ և հետո (գլյուկոմետր)։ Նշել օրվա ընթացքում սթրեսային գրգռիչները և գլյուկոզայի փոփոխությունները։
• Քնի հիգիենա՝ քնի տևողությունը պետք է լինի 7-9 ժամ, սենյակի ջերմաստիճանը՝ 18-22°C։ Քնի խանգարումները բարձրացնում են կորտիզոլի մակարդակը 30-40%-ով։
• Ժամանակի կառավարում՝ օգտագործել Պոմոդորո տեխնիկա (25 րոպե աշխատանք, 5 րոպե դադար)՝ սթրեսի նվազեցման համար։ Գերլարվածությունը բարձրացնում է հիպերգլիկեմիայի ռիսկը 2 անգամ։
• Սոցիալական աջակցություն՝ ընտանիքի կամ շաքարախտով հիվանդների խմբերի (դիաբետիկ ակումբներ) հետ շփում։ Սոցիալական մեկուսացումը բարձրացնում է դեպրեսիայի ռիսկը 1.5 անգամ։
• Ալկոհոլի և նիկոտինի սահմանափակում՝ ալկոհոլը կարող է առաջացնել հիպոգլիկեմիա, իսկ ծխախոտը բարձրացնում է ինսուլինային դիմադրությունը 30-40%-ով։
• Ռելաքսացնող տեխնիկաներ՝ պրոգրեսիվ մկանային ռելաքսացիա (Ջեյկոբսոնի մեթոդ)