ալերգիկ ռինիտ բուժում - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է ալերգիկ ռինիտ բուժում
Ալերգիկ ռինիտը (հայտնի նաև որպես քթային ալերգիա կամ դեղնուկային տենդ) ինֆլամատոր ռեակցիա է քթի լորձաթաղանթում՝ պայմանավորված օդային ալերգենների (փոշի, ծաղկափոշի, սնկերի սպորներ, կենդանիների մազ) ազդեցությամբ։ Բուժումը ներառում է ալերգենի հսկողում, դեղորայքային թերապիա (հակահիստամիններ, կորտիկոստերոիդներ, դեկոնգեստանտներ) և իմունոթերապիա՝ օրգանիզմի զգայունությունը նվազեցնելու համար։ Ըստ WHO-ի տվյալների, ալերգիկ ռինիտով տառապում է համաշխարհային բնակչության 10-30%-ը, իսկ Հայաստանում հիվանդացությունը աճում է քաղաքային միջավայրի վատթարացման հետ մեկտեղ։ Բուժման նպատակն է ոչ միայն ախտանիշների մեղմումը, այլև բրոնխիալ ասթմայի և քրոնիկ սինուսիտի զարգացման կանխարգելումը։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Տարատեսակներ | Սեզոնային (ծաղկափոշու ալերգիա, գարնան-աշնան ամիսներին), տարեկան (տան փոշի, տզեր, սնկեր) և մասնագետական (աշխատանքային ալերգեններ՝ օդերևութաբաններ, հացթուխներ)։ |
| Ախտաֆիզիոլոգիա | Ալերգենի հետ շփումից հետո օրգանիզմը արտադրում է IgE հակամարմիններ, որոնք ակտիվացնում են մաստոցիտները՝ հիստամինի և այլ ինֆլամատոր մեդիատորների ազատման միջոցով։ |
| Ռիսկի գործոններ | Ժառանգական նախատրամադրվածություն (70% դեպքերում), ծխախոտի ծուխ, օդի աղտոտվածություն, վաղ մանկական տարիքում հակաբիոտիկների չարաշահում։ |
| Ախտորոշում | Քթի էնդոսկոպիա, մաշկային տեստեր (prick-test), IgE-ի մակարդակի չափում արյան մեջ, նազալ սեկրետի միկրոսկոպիա (էոզինոֆիլների հայտնաբերում)։ |
| Համաճարակաբանություն | Հայաստանում ամենատարածված ալերգեններն են ամբրոզիայի, հացենու, կեչու ծաղկափոշին, ինչպես նաև Dermatophagoides տզերի տեսակները։ |
| Համակցված հիվանդություններ | Բրոնխիալ ասթմա (30-40% դեպքերում), ատոպիկ դերմատիտ, կոնյունկտիվիտ, քրոնիկ սինուսիտ։ |
Ախտանիշներ
- Քթահոսություն (ռինոռեա)՝ ջրային, թափանցիկ արտազատուկ, հաճախ ուղեկցվում է քթի խցանումով։
- Քթի խցանում՝ միակողմանի կամ երկկողմանի, սեզոնային բռնկումների ժամանակ ավելի արտահայտված է գիշերները։
- Քոր և այրոց քթում՝ հաճախ ուղեկցվում է հակադադար չքորով, որը կարող է հանգեցնել քթի լորձաթաղանթի վնասման։
- Աչքերի կարմրություն և քոր (ալերգիկ կոնյունկտիվիտ)՝ լուսավախություն, արցունքահոսություն։
- Քթի հետին պատի կաթիլային սինդրոմ՝ լորձի հոսք կոկորդ՝ առաջացնելով հևոց և չոր հաճույք։
- Ձայնի փոփոխություն՝ քթային (նազալ) տոն, պայմանավորված քթի խցանումով։
- Հոտառության խանգարում (հիպոսմիա)՝ երկարատև բորբոքումների դեպքում։
- Ընդհանուր թուլություն և գլխացավ՝ պայմանավորված քնի խանգարումներով և հիպօքսիայով։
Բուժման մեթոդներ
- Ալերգենների խուսափում՝
- Տան մեջ օդի մաքրիչների օգտագործում (HEPA ֆիլտրներով)։
- Հագուստի և սավանի հաճախակի փոշեցում (60°C-ից բարձր ջերմաստիճանով)։
- Կենդանիների և ծաղիկների հետ շփման սահմանափակում։
- Հակահիստամիններ՝
- 2-րդ սերնդի (Լորատադին, Ցետիրիզին)՝ քնկոտություն չառաջացնող, երկարատև ազդեցությամբ (24 ժամ)։
- 3-րդ սերնդի (Ֆեքսոֆենադին)՝ ավելի արդյունավետ սուր ախտանիշների դեպքում։
- Նազալ կորտիկոստերոիդներ՝
- Մոմետազոն, Ֆլուտիկազոն՝ հզոր հակաբորբոքային ազդեցությամբ, օգտագործվում են երկարատև (3-6 ամիս)։
- Համարվում են առաջին ընտրության միջոց միջին և ծանր ձևերի համար։
- Դեկոնգեստանտներ՝
- Օքսիմետազոլին, Քսիլոմետազոլին՝ կարճատև (3-5 օր) օգտագործում քթի խցանումի դեպքում։
- Հակացուցված են հիպերտենզիայի, գլաուկոմայի և հղիության դեպքում։
- Իմունոթերապիա (ASIT)՝
- Ալերգենի փոքր դոզաներով օրգանիզմի «սովորեցում» 3-5 տարվա ընթացքում։
- Արդյունավետ է 80-90% դեպքերում, կանխում է ասթմայի զարգացումը։
- Աչքերի կաթիլներ՝
- Օլոպատադին, Ազելաստին՝ ալերգիկ կոնյունկտիվիտի դեպքում։
- Ժողովրդական միջոցներ (համալրող բուժում)՝
- Աղաջուրով քթի լվացում (1 բաժին աղ 200 մլ ջրի վրա)՝ ալերգենների մեխանիկական հեռացում։
- Մեղր (տեղական մեղր՝ փոքր դոզաներով)՝ իմունիտետի ամրապնդում (Չի կարող փոխարինել դեղորայքային բուժմանը)։
- Կամոմիլի թեյ՝ հակաբորբոքային ազդեցությամբ, բայց կարող է առաջացնել լրացուցիչ ալերգիա։
Կանխարգելում
- Օդի խոնավության հսկում՝ 40-50% մակարդակ՝ տզերի և սնկերի զարգացումը կանխելու համար։
- Փոշեկուլներ և գորգեր չպահել տան մեջ՝ փոշու կուտակումների նվազեցում։
- Շնների և կատուների համար հատուկ սնունդ՝ ալերգենների քանակի նվազեցում նրանց թքում և մազերում։
- Ձմռան ամիսներին օդափոխիչների օգտագործում՝ խուսափելու ծաղկափոշու ներթափանցումից։
- Հիպոալերգեն դիետա՝ սուր սեզոնային բռնկումների ժամանակ (հատկապես մրգեր, որոնք խաչաձև ռեակցիա են տալիս ծաղկափոշու հետ)։
- Ռեգուլյար մաքրում՝ վակուում մաքրիչներով և խոնավ սրբում (օրվա ընթացքում 2 անգամ)։
Երբ դիմել բժշկի
Ա