մաշկի բորբոքում բուժում - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է մաշկի բորբոքում (դերմատիտ) և նրա բուժումը
Մաշկի բորբոքումը (դերմատիտ) իմունային կամ ալերգիկ բնույթի բորբոքային ռեակցիա է, որը առաջանում է արտաքին կամ ներքին գրգռիչների ազդեցությունից։ Այն կարող է դրսևորվել էպիդերմիսի (մաշկի վերին շերտ) կարմրությամբ, քորով, ցանով կամ խոնավեցմամբ։ Գիտական տեսանկյունից՝ դերմատիտը բաժանվում է ատոպիկ (գենետիկ նախահակվածություն), կոնտակտային (ուղիղ շփում ալերգենի հետ) և սեբորեիկ (ճարպային գեղձերի խանգարում) տեսակների։ Բուժումը ներառում է հակաբորբոքային դեղամիջոցներ, հորմոնալ քսուքներ (կորտիկոստերոիդներ) և իմունոմոդուլյատորներ՝ կախված պատճառից։ Համաձայն Ամերիկյան Դերմատոլոգիական Ակադեմիայի տվյալների՝ դերմատիտը հանդիպում է աշխարհի բնակչության 15-20%-ի մոտ։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Տարածվածություն | Ատոպիկ դերմատիտը ամենատարածվածն է երեխաների շրջանում (մինչև 20%), իսկ սեբորեիկը՝ նորածինների 70%-ի մոտ («կաթնային կեղև»)։ |
| Ալերգեններ | Հիմնական գրգռիչներն են՝ նիկել (զարդեր), լատեքս, որոշ բույսեր (թույա), քիմիական նյութեր (պարֆյում, լվացամիջոցներ)։ |
| Իմունային մեխանիզմ | Ատոպիկ դերմատիտի դեպքում օրգանիզմը արտադրում է IgE հակամարմիններ՝ պատասխանում ալերգեններին, ինչը հանգեցնում հիստամինի ազատման։ |
| Բարդություններ | Քրոնիկ բորբոքումը կարող է հանգեցնել մաշկի հիպերպիգմենտացիայի, լիխենիզացիայի (հաստացման) կամ վարակների (ստաֆիլոկոկային)։ |
| Ախտորոշում | Կատարվում է մաշկային թեստերով (patch test), արյան IgE մակարդակի չափումով կամ բիոպսիայով (հատուկ դեպքերում)։ |
| Սեզոնային կախվածություն | Ատոպիկ դերմատիտը սրվում է ձմռանը (չոր օդ), իսկ սեբորեիկը՝ գարնանը (հորմոնալ փոփոխություններ)։ |
Ախտանիշներ
- Քոր - Մաշկի անտանելի քոր, հատկապես գիշերները (ատոպիկ դերմատիտի դեպքում)։ Հանգեցնում է «քոր-ցան-քոր» շրջանի։
- Էրիթեմա (կարմրություն) - Ախտահարված հատվածների կարմրություն՝ կապված արյան հոսքի ավելացման հետ։ Հաճախ դիտվում է դեմքի, ծալքերի (աւազանի, արմունկների) և ձեռքերի վրա։
- Ցան և խոնավեցում - Սուր փուլում կարող են ձևավորվել լցոնված պապուլաներ (փքվածություն), որոնք պատռվելիս թողնում են խոնավեցող ֆոկուսներ (էկզեմատոզ հալածուկ)։
- Չորություն և թեփուկներ - Քրոնիկ փուլում մաշկը դառնում է չոր, թեփուկավոր (խսիր)՝ կապված բնական ճարպային շերտի խանգարմամբ։
- Ապուխներ և կեղևներ - Բակտերիալ կամ վիրուսային վարակների (հերպես, ստաֆիլոկոկ) դեպքում կարող են ձևավորվել դեղնավուն կեղևներ կամ ապուխներ։
- Օջախային մազաթափություն - Սեբորեիկ դերմատիտի դեպքում գանգի մաշկում կարող է դիտվել մազերի բարակացում կամ կորուստ (հատկապես նորածինների մոտ)։
- Աչքերի շուրջի փոփոխություններ - Ատոպիկ դերմատիտով հիվանդների 30%-ի մոտ դիտվում է «ալերգիկ սև օղ» (ալերգիկ շիներ) կամ կապանների բորբոքում (բլեֆարիտ)։
- Ընդհանուր թուլություն - Լուրջ դեպքերում կարող է դիտվել տենդ, ավիշ, լիմֆհանգիտ (ավշային հանգույցների մեծացում)։
Բուժման մեթոդներ
- Տոպիկալ կորտիկոստերոիդներ - Հորմոնալ քսուքներ (հիդրոկորտիզոն, բետամետազոն), որոնք նվազեցնում են բորբոքումը։ Կիրառվում են կուրսերով (մինչև 2 շաբաթ)՝ կախված ուժգնությունից։ Նշում՝ երկարատև օգտագործումը կարող է հանգեցնել մաշկի ատրոֆիայի։
- Հակահիստամինային դեղամիջոցներ - Օրալ ընդունում (ցետիրիզին, լորատադին) կամ տեղային քսուքներ (ֆենիստիլ գել)՝ քորի դեմ։ Նոր սերնդի հակահիստամինները չունեն քնաբեր ազդեցություն։
- Հիմնային խնամք (եմոլենտներ) - Ճարպային քսուքներ (վազելին, ուրեա պարունակող կրեմներ)՝ մաշկի բարիերային ֆունկցիան վերականգնելու համար։ Կիրառվում են լոգանքից հետո (խոնավ մաշկին)։
- Կալցինևրինի ինհիբիտորներ - Ոչ հորմոնալ քսուքներ (տակրոլիմուս, պիմեկրոլիմուս)՝ իմունային պատասխանը ճնշելու համար։ Հարմար է դեմքի և ծալքերի բուժման համար։
- Անտիբիոտիկներ կամ հակասնկային միջոցներ - Բակտերիալ վարակների դեպքում (էրիթրոմիցին, ֆուզիդինային թթու) կամ սնկային վարակների (կլոտրիմազոլ) դեպքում։ Հաճախ համակցվում է կորտիկոստերոիդների հետ (տրիդերմ)։
- Ֆոտոթերապիա (ՈւՖՇ) - Արհեստական ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում՝ ծանր դեպքերում։ Կիրառվում է հիվանդանոցային պայմաններում՝ բժշկի հսկողությամբ։
- Ժողովրդական միջոցներ (համակցված բուժման հետ)
- Օվսի լոգանքներ - Հանգստացնում է քորը (1 բաժին օվսի ալյուր + 5 բաժին ջուր, եռացնել և լցնել լոգանքի մեջ)։
- Ալոե վերա - Հակաբորբոքային և խոնավեցնող ազդեցություն (կիրառել թարմ հյութը 2 անգամ օրվա ընթացքում)։ Անթույլատրելի է ալերգիկ ռեակցիաների դեպքում։
- Սուլֆիդային բաղադրիչները նվազեցնում են բորբոքումը (կիրառել կոմպրեսների տեսքով)։
Կանխարգելում
- Ալերգենների բացառում - Պետք է անցնել ալերգոլոգիական թեստեր և հեռացնել կոնտակտային գրգռիչները (հագուստից նիկել, տնային քիմիա)։ Նորածինների դեպքում խորհուրդ է տրվում կրծքով կերակրում մինչև 6 ամիս։
- Ջրի ռեժիմ և խոնավություն - Օրվա ընթացքում խմել առնվազն 1.5-2 լիտր ջուր և օգտագործել խոնավացուցիչ սարքավորումներ (հատկապես ձմռանը)։ Մաշկի համար օպտիմալ խոնավությունը 40-60% է։
- Հիպոալերգեն դիետա - Բացառել սուր, չորացրած մրգեր, շոկոլադ, եգիպտացորեն, եթե դրանք պրովոկատորներ են։ Ատոպիկ դերմատիտով երեխաների համար հարմար են ֆերմենտացված կաթնամթերքները։
- Ձևավոր հագուստ