ինչ է արյան ճնշումը - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
Ի՞նչ է արյան ճնշումը
Արյան ճնշումը զարկերակների պատերի վրա արյան հոսքի ուժն է, որը չափվում է միլիմետր սնդիկի սյունով (մմ սս)։ Այն ցույց է տալիս, թե որքան ուժով է սիրտը մղում արյան շրջանառության մեջ՝ հաղթահարելով անոթների դիմադրությունը։ Ճնշումը կազմված է երկու հիմնական ցուցանիշներից՝ սիստոլիկ (սրտի կծկման ժամանակ, նորմա՝ 90-120 մմ սս) և դիաստոլիկ (սրտի թուլացման ժամանակ, նորմա՝ 60-80 մմ սս)։ Այս ցուցանիշները կարգավորվում են նյարդային և հորմոնալ համակարգերի միջոցով՝ ապահովելով օրգանիզմի բոլոր հյուսվածքների թթվածնով և սննդանյութերով մատակարարում։ Ճնշման տատանումները կարող են վկայել սրտանոթային, երիկամային կամ էնդոկրին համակարգերի խանգարումների մասին։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Նորմալ արժեքներ | 120/80 մմ սս (օպտիմալ), մինչև 130/85 մմ սս (նորմալ)։ Տարիքի հետ նորման կարող է բարձրանալ՝ կապված անոթների էլաստիկության նվազմամբ։ |
| Հիպերտենզիա (բարձր ճնշում) | 140/90 մմ սս և բարձր։ Քրոնիկ բարձր ճնշումը վնասում է անոթները, սիրտը, երիկամները և ուղեղը։ Հիմնական պատճառներն են՝ գիրություն, աղի գերազանցում, սթրես, ժառանգություն։ |
| Հիպոտենզիա (ցածր ճնշում) | 90/60 մմ սս և ցածր։ Ախտանիշներն են՝ գլխապտույտ, թուլություն, քնկոտություն։ Պատճառներ՝ արյան կորուստ, սրտային անբավարարություն, հորմոնալ խանգարումներ։ |
| Օրհներգիչ ճնշում (պուլսային) | Սիստոլիկ և դիաստոլիկ ճնշումների տարբերությունը (նորմա՝ 30-50 մմ սս)։ Բարձր օրհներգիչ ճնշումը վկայում է անոթների կոշտացման մասին։ |
| Օրվա ընթացքում տատանումներ | Ճնշումը բնականորեն բարձրանում է առավոտյան (6-12 ժամ) և իջնում գիշերը։ Սթրեսը կամ ֆիզիկական բեռնվածությունը կարող են առաջացնել կտրված բարձրացում։ |
| Չափման մեթոդ | Օգտագործվում է սֆիգմոմանոմետր (մեխանիկական կամ էլեկտրոնային)։ Չափումը կատարվում է նստած դիրքում, ձեռքը սրտի մակարդակին, 5 րոպե հանգստից հետո։ |
Ախտանիշներ
- Գլխացավ՝ հիմնականում գագաթնային հատվածում, առավոտյան ժամերին։ Հիպերտենզիայի դեպքում ճնշող բնույթ ունի, հիպոտենզիայի դեպքում՝ պուլսացնող։
- Գլխապտույտ կամ թեթևամտություն՝ հատկապես դիրքի փոփոխության ժամանակ (օրթոստատիկ հիպոտենզիա)։ Կարող է ուղեկցվել աչքերի առաջ սև կետերով։
- Քթից արյունահոսություն՝ բարձր ճնշման դեպքում՝ կապված մազանոթների պատռմամբ։ Հաճախ կրկնվում է և դժվար դադարում։
- Շնչահեղձություն՝ ֆիզիկական բեռնվածության կամ հանգստի ժամանակ։ Վկայում է սրտային կամ թոքային խնդիրների մասին։
- Կրծքավանդակի ցավ՝ սեղմող կամ այրող բնույթով (անգինա պեկտորիս)։ Հիպերտենզիայի բարդություն՝ կորոնար անոթների աթերոսկլերոզ։
- Աչքերի առաջ մգլած տեսողություն՝ կապված ցանցաթաղանթի անոթների սեղմմամբ։ Կարող է նյութափոխանակային խանգարումների նշան լինել։
- Ձայնի զանգեր ականջներում (տիննիտուս)՝ հաճախ հիպերտենզիայի կամ անոթային սպազմի հետևանք։ Կարող է ուղեկցվել գլխապտույտով։
- Ջերմության զգացում կամ սառը վերջույթներ՝ կախված ճնշման մակարդակից։ Հիպոտենզիայի դեպքում ձեռքերը և ոտքերը սառչում են։
Բուժման մեթոդներ
- Դեղորայքային բուժում (հիպերտենզիայի դեպքում)՝
- Թիազիդային միզամուղներ (Հիդրոքլորոթիազիդ)՝ արյան ծավալի նվազեցում։
- ՀԴՓ դեղեր (Էնալապրիլ, Լիզինոպրիլ)՝ անգիոտենզին II-ի սինթեզի արգելակում։
- Կալցիումական անտագոնիստներ (Ամլոդիպին)՝ անոթների լայնացում։
- Բետա-պաշարիչներ (Մետոպրոլոլ)՝ սրտի ռիթմի և ուժի նվազեցում։
- Սննդակարգային փոփոխություններ՝
- Աղի սահմանափակում (մինչև 5 գ/օր)։ Բարձր նատրիումը պահում է հեղուկը՝ բարձրացնելով ճնշումը։
- Կալիումով հարստացած սնունդ (բանան, լոբի, կարտոֆիլ)։ Կալիումը հակազդում է նատրիումի ազդեցությանը։
- Մագնեզիում (գետնանուշ, սունկ) և օմեգա-3 ճարպաթթուներ (ձկնեղեն)՝ անոթների էլաստիկության բարելավում։
- Ֆիզիկական ակտիվություն՝ օդում քայլք (30 րոպե օրական), լող, յոգա։ Բարելավում է շրջանառությունը և նվազեցնում սթրեսի հորմոնները։
- Ժողովրդական միջոցներ (համալիր բուժման մեջ)՝
- Չորացրած մորու հյութ (2 գդալ օրական)՝ միզամուղ և հիպոտենզիվ ազդեցություն։
- Խնձորի խյուս (1 բաժակ օրական)՝ կալիումով հարստացված։
- Վալերիանայի կամ մայրամոմի թուրմ (հանգստացնող ազդեցություն հիպերտենզիայի դեպքում)։
- Հոմեոպաթիա և ֆիտոթերապիա՝
- Ռաուվոլֆիա սերպենտինա (հնդկական բույս)՝ անոթալայնիչ ազդեցություն։
- Հովվահացի հյութ՝ արյան մածուցիկության նվազեցում։
- Ռեֆլեքսոթերապիա՝ ակուպունկտուրա կամ մասաժ (օրինակ՝ ականջների վրա ճնշման կետեր)։ Խթանում է նյարդային համակարգի ինքնակարգավորումը։
- Օդի իոնիզացիա և կլիմաթերապիա՝ լեռնային կամ ծովափնյա կլիման նորմալացնում է ճնշումը հիպոկսիայի կամ իոնացված օդի շնորհիվ։
Կանխարգելում
- Ձեռք չտալ գիրությանը՝ մարմնի զանգվածի ինդեքսը պետք է լինի 18.5-24.9։ Յուրաքանչյուր ավելորդ կիլոգրամը բարձրացնում է ճնշումը 1-2 մմ սս-ով։
- Ալկոհոլի և ծխախոտի հրաժարում՝ նիկոտինը և էթիլ սպիրտը նեղացնում են անոթները և խթանում աթերոսկլերոզը։ Ծխելը բարձրացնում է ճնշումը 10-20 մմ սս-ով։
- Շաքարի և հագեցած ճարպերի սահմանափակում՝ շաքարային դիաբետը և խոլեստերոլը վնասում են անոթների էնդոթելը։ Օգտակար են մրգերը, բանջարեղենը և բուսական յուղերը։