գաստրիտի դիետա - բժշկական ուղեցույց

Ի՞նչ է գաստրիտի դիետա:

Գաստրիտի դիետան հատուկ սննդակարգ է, որը մշակված է ստամոքսի լորձաթաղանթի բորբոքումով պայմանավորված հիվանդության՝ գաստրիտի բուժման և կանխարգելման համար։ Այն հիմնված է սննդամթերքների ընտրության գիտական սկզբունքների վրա, որոնք նվազեցնում են ստամոքսի թթվայնությունը, խթանում են լորձաթաղանթի վերականգնումը և կանխում մեխանիկական, քիմիական կամ ջերմային գրգռումը։ Դիետան հարմարեցվում է հիվանդության ձևին (սուր կամ քրոնիկ), թթվայնության մակարդակին (բարձր կամ ցածր) և անհատական հոմեոստազին։ Համաձայն European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN)-ի տվյալների՝ ճիշտ դիետան կարող է նվազեցնել ախտանիշները մինչև 70%-ով 2-4 շաբաթվա ընթացքում։

Հիմնական բնութագրերը

Ախտանիշներ

• Ստամոքսային ցավեր՝ հիմնականում էպիգաստրիում (ստորին կրծքավանդակի կենտրոնում), սրման կամ ծակծկոցի բնույթով, սննդից 1-2 ժամ հետո։
• Սրտխառնոց և փսխում՝ հաճախ առավոտյան դատարկ ստամոքսով կամ գերծանրաբեռնվածությունից հետո։ Փսխման զանգվածներում կարող է լինել լորձ կամ արյան հետքեր։
• Ճնշման կամ ծանրության զգացում ստամոքսում, նույնիսկ փոքր քանակությամբ սննդից հետո։
• Ճաճանչք և օդափչում՝ կապված մարսողության խանգարումների և գազերի կուտակման հետ։
• Անհամատեղելիություն որոշ սննդամթերքների հետ (թթու, սուր, ճարպոտ), որոնք առաջացնում են սուր ցավ կամ սրտխառնոց։
• Ապետիտի կորուստ կամ հանկարծակի փոփոխություններ՝ կապված ցավային սինդրոմի և հորմոնալ խանգարումների հետ։
• Աղիքային խանգարումներ՝ փորլուծություն կամ փորկապություն, կախված գաստրիտի տեսակից։
• Անեմիա և թուլություն՝ քրոնիկ արյունահոսությունների դեպքում (ատրոֆիկ գաստրիտ)։

Բուժման մեթոդներ

• Դեղորայքային թերապիա՝
  • Անտացիդներ (Almagel, Phosphalugel)՝ թթվայնությունը չեզոքացնելու համար։
  • Պրոտոնի պոմպի ինհիբիտորներ (Omeprazole, Pantoprazole)՝ HCl-ի արտադրությունը նվազեցնելու։
  • Հելիկոբակտեր պիլորիի դեմ հակաբիոտիկներ (Amoxicillin, Clarithromycin)՝ բակտերիալ գաստրիտի դեպքում։
• Դիետիկ սնունդ՝
  • Թույլատրելի մթերքներ՝ օվսենու հաց, կաթնաշոռ, տապակած կանաչի (բրոկոլի, գազար), բանան, խնձոր (առանց կեղևի)։
  • Արգելված մթերքներ՝ ալկոհոլ, սուր մարինադներ, սև սուրճ, թարմ հաց, ցիտրուսներ, գազավորված խմիչքներ։
  • Ռեժիմ՝ օրվա ընթացքում 5-6 փոքր բաժին, վերջին ընդունումը՝ քնից 3 ժամ առաջ։
• Ֆիզիոթերապիա՝ էլեկտրոֆորեզ նովոկաինի կամ ցինկի հետ, մագնիսաթերապիա՝ ցավը մեղմացնելու և արյան շրջանառությունը բարելավելու համար։
• Հոմեոպաթիա՝ Nux Vomica (սրտխառնոցի դեպքում), Carbo Vegetabilis (օդափչում)՝ միայն բժշկի հսկողությամբ։
• Ժողովրդական միջոցներ՝
  • Կարտոֆիլի հյութ՝ 1/2 բաժակ դատարկ ստամոքսով (նվազեցնում է թթվայնությունը)։
  • Ծաղկաֆսի թուրմ՝ 1 գդալ չոր ծաղիկներ 200 մլ եռման ջրով (հակաբորբոքային)։
  • Մեղր՝ 1 թեյի գդակ տաք ջրով (խթանում է լորձաթաղանթի վերականգնումը)։
• Քրոնիկ գաստրիտի դեպքում՝ սանատորիումային բուժում միներալ ջրերով (Ջերմուկ, Բորժոմի), լողավազաններ, բուժական բույրեր։
• Փսիխոթերապիա՝ ստրեսային գաստրիտի դեպքում (կոգնիտիվ-վարքային թերապիա, մեդիտացիա)։

Կանխարգելում

• Ճիշտ սննդակարգ՝ կանոնավոր ընդունում, չգերուտել, չխմել ալկոհոլ կամ գազավորված խմիչքներ։
• Հիգիենա՝ ձեռքերը լվանալ սննդից առաջ, օգտագործել անհատական սեղանի պարագաներ (կանխում է հելիկոբակտերի փոխանցումը)։
• Դեղորայքների հսկողություն՝ չնշված դեղամիջոցներ (ասպիրին, ՆՍՀԴԴ) ընդունել միայն բժշկի թույլտվությամբ։
• Ստրեսի կառավարում՝ յոգա, շնչառական վարժություններ, քուն՝ նվազագույնը 7 ժամ։ Ստրեսը խթանում է թթվի արտադրությունը։
• Ճարպկությունից խուսափել՝ քաշի ավելցուկը բարձրացնում է ինտրաաբդոմինալ ճնշումը և խանգարում ստամոքսի աշխատանքը։
• Կանոնավոր բժշկական զննում՝ էնդոսկոպիա 1 տարին 1 անգամ 40 տարեկանից բարձր անձանց համար։

Երբ դիմել բժշկի

Անհապաղ դիմիր բժշկի եթե՝

• Փսխման զանգվածներում կամ կղանքներում հայտնաբերվել է արյան հետքեր (սև կղանք՝ մելենա)։ Այս դեպքում անհրաժեշտ է շտապ հոսպիտալացում։
• Ստամոքսային ցավերը ուղեկցվում են տենդենցիայով դեպի աջ կողոսրային շրջան (կասկածվում է խոլեցիստիտ կամ ապենդիցիտ)։
• Քաշի կորուստը գերազանցում է մարմնի քաշի 5%-ը 1 ամսվա ընթացքում