գլխացավի առաջին օգնություն - բժշկական ուղեցույց

Ի՞նչ է գլխացավի առաջին օգնություն:

Գլխացավի առաջին օգնությունը համատեղում է անմիջական միջոցառումներ՝ ցավի ինտենսիվությունը նվազեցնելու, հնարավոր պատճառները վերլուծելու և բարդությունների կանխարգելման համար։ Գիտական տեսանկյունից՝ գլխացավը կարող է լինել պրիմար (միգրեն, լարվածության գլխացավ) կամ սեկունդար (վարակիչ հիվանդությունների, գանգուղեղային վնասվածքների, հիպերտենզիայի հետևանք)։ Առաջին օգնությունը ներառում է ֆարմակոլոգիական (նոնստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ՝ ՆՍՀԴ) և ոչ դեղորայքային մեթոդներ (հոգեբանական ռելաքսացիա, ֆիզիկական ազդեցություն)։ Կարևոր է տարբերակել սուր գլխացավը (կարող է վկայել ինսուլտի կամ մենինգիտի մասին) և քրոնիկը (հաճախ կապված է լարվածության կամ հորմոնալ խանգարումների հետ)։

Հիմնական բնութագրերը

Ախտանիշներ

• Ճնշող կամ սեղմող ցավ՝ բնորոշ է լարվածության գլխացավին, հաճախ զուգակցվում է պարանոցային մկանների լարվածությամբ։
• Զարկող ցավ՝ միգրենի հիմնական նշան, սրվում է ֆիզիկական ակտիվության ժամանակ (օրինակ՝ աստիճաններով բարձրանալիս)։
• Լուսավախություն (ֆոտոֆոբիա) և ձայնավախություն (ֆոնոֆոբիա)՝ կապված են տրիգեմինալ նյարդի գրգռմամբ։
• Սրտխառնոց կամ փսխում՝ միգրենի դեպքում կապված է հիպոթալամուսի ակտիվացման հետ։
• Տեսողական խանգարումներ՝ կետեր, կտրուկ լույս (սկոտոմա), բնորոշ է միգրենի աոուրայով ձևին։
• Ցավի սրացում հպումից՝ օրինակ, մազերը սանրելու կամ գլխարկ կրելու ժամանակ (բնորոշ է սինուսիտի կամ նևրալգիայի դեպքում)։
• Թմրածություն կամ գրգռվածություն՝ կապված է սերոտոնինի և դոպամինի մակարդակի փոփոխությունների հետ։
• Պարանոցի կարկամություն՝ կարող է վկայել մենինգիտի կամ գանգուղեղային հիպերտենզիայի մասին (հետազոտել բժշկի կողմից)։

Բուժման մեթոդներ

• Նոնստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (ՆՍՀԴ)՝ իբուպրոֆեն (200-400 մգ) կամ պարացետամոլ (500-1000 մգ)՝ ցավի թեթև և միջին ինտենսիվության դեպքում։ Նշում՝ չգերազանցել օրական դոզան (իբուպրոֆեն՝ 1200 մգ, պարացետամոլ՝ 4 գ)։
• Տրիպտաններ (սումատրիպտան)՝ միգրենի համար, ազդեցությունը սկսվում է 30 րոպեի ընթացքում։ Հակացուցված է սրտանոթային հիվանդություններով տառապողների համար։
• Սառը կոմպրես՝ պարանոցի կամ ճակատի վրա (10-15 րոպե)՝ անոթների նեղացում և ցավի ազդանշանների դանդաղեցում։ Հակառակը՝ տաք կոմպրեսը արդյունավետ է լարվածության գլխացավի դեպքում։
• Հոգեբանական ռելաքսացիա՝ դիափրագմային շնչառություն (5 վայրկյան ներշնչում, 7 վայրկյան արտաշնչում) կամ պրոգրեսիվ մկանային ռելաքսացիա (Ջեյկոբսոնի մեթոդ)։
• Էսենցիալ յուղեր՝ լավանդայի յուղ (2 կաթիլ քունքի վրա) կամ մենտոլ (քսել քունքերին)՝ ցավազրկող և հանգստացնող ազդեցությամբ։ Զգուշացում՝ ալերգիկ ռեակցիաների ռիսկ։
• Հիդրատացիա՝ 1-2 բաժակ ջուր (դեհիդրատացիան կարող է սրացնել գլխացավը)։ Ավելացրեք էլեկտրոլիտներ (օրինակ՝ Օրալիտ) եթե փսխում կա։
• Կոֆեին՝ 100 մգ (1 ֆիլջան սուրճ) կարող է ուժեղացնել ՆՍՀԴ-ի ազդեցությունը, բայց չգերազանցել օրական 200 մգ-ը։ Հակացուցված է հիպերտենզիայի դեպքում։

Կանխարգելում

• Քնի հիգիենա՝ 7-9 ժամ քուն, հստակ գրաֆիկ (քնել և արթնանալ նույն ժամին)։ Քնի խանգարումները բարձրացնում են գլխացավի ռիսկը 2-3 անգամ։
• Սննդային վերահսկողություն՝ խուսափել գրգռիչներից՝ գլուտամատ (չինական կերակուր), նիտրատներ (շունկ, սոսիս), ալկոհոլ (հատկապես կարմիր գինի)։ Պարունակում է տիրամին, որը պրովոկում է միգրեն։
• Ֆիզիկական ակտիվություն՝ օրական 30 րոպե քայլք կամ յոգա (նվազեցնում է լարվածությունը և բարելավում արյան շրջանառությունը)։ Բայց խուսափել հանկարծակի ծանրաբեռնվածությունից։
• Հիդրատացիա՝ օրական 1.5-2 լիտր ջուր։ Դեհիդրատացիան նվազեցնում է ուղեղի հյուսվածքների թթվածնամատակարարումն ու պրովոկում է գլխացավ։
• Սթրեսի կառավարում՝ մեդիտացիա, կոգնիտիվ-վարքային թերապիա կամ բիոֆիդբեք։ Քրոնիկ սթրեսը բարձրացնում է կորտիզոլի մակարդակը, ինչը հանգեցնում է անոթների սպազմի։
• Հորմոնալ հսկողություն՝ կանանց համար՝ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների ընտրությունը բժշկի հետ համաձայնեցնել (էստրոգենը կարող է սրել միգրենը)։

Երբ դիմել բժշկի

Անհապաղ դիմիր բժշկի եթե՝

• Գլխացավը սկսվել է հանկարծակի և ինտենսիվ