գլխացավի դեպքում ինչ անել - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է գլխացավի դեպքում ինչ անել։ Գիտական մոտեցում և պրակտիկ խորհուրդներ
Գլխացավը (ցեֆալգիա) նյարդաբանական կամ համակարգային հիվանդությունների ախտանիշ է, որը բնութագրվում է գլխի որևէ հատվածում (ճակատ, քունք, տեմպորալ շրջան) ցավային զգացողությամբ։ Նյարդաբանական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ գլխացավի զարգացման մեխանիզմը կապված է տրիգեմինալ նյարդի ակտիվացման, արյան անոթների լայնացման (վազոդիլատացիա) կամ նեյրոինֆլամատոր պրոցեսների հետ։ Համաձայն Միջազգային Գլխացավի Դասակարգման (ICHD-3), առանձնացվում է ավելի քան 150 տեսակ, որոնցից ամենատարածվածն են միգրենը (12-15% բնակչության մոտ), լարվածության գլխացավը (70-80%) և կլաստերային գլխացավը (0.1-0.3%)։ Ցավի ինտենսիվությունը կախված է սերոտոնինի, դոպամինի և պրոստագլանդինների մակարդակից։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Տևողություն | Լարվածության գլխացավը տևում է 30 րոպեից մինչև 7 օր, միգրենը՝ 4-ից 72 ժամ, կլաստերայինը՝ 15 րոպեից մինչև 3 ժամ։ |
| Լոկալիզացիա | Միգրենը սովորաբար միակողմանի է (60% դեպքերում), լարվածության գլխացավը՝ երկկողմանի, սինուսային գլխացավը՝ ճակատի կամ քթի շրջանում։ |
| Ինտենսիվություն | Գնահատվում է 1-ից 10 բալանոց սանդղակով։ Միգրենը սովորաբար 5-9 բալ է, լարվածության գլխացավը՝ 3-5 բալ։ |
| Պրովոկացնող գործոններ | Սթրես (70% դեպքերում), քնի խանգարումներ, սննդային տրիգերներ (գլուտամատ, նիտրատներ), հորմոնալ փոփոխություններ (կանանց մոտ)։ |
| Համակցված ախտանիշներ | Միգրենին բնորոշ է լուսավախություն (ֆոտոֆոբիա), ձայնավախություն (ֆոնոֆոբիա), սրտխառնոց։ Լարվածության գլխացավը ուղեկցվում է մկանային լարվածությամբ։ |
| Էպիդեմիոլոգիա | Տարեկան հանդիպում է բնակչության 47-78%-ի մոտ։ Կանայք հիվանդանում են 2-3 անգամ հաճախ, քան տղամարդիկ (հորմոնալ գործոնների պատճառով)։ |
Ախտանիշներ
- Թեթև կամ միջին ինտենսիվության ցավ՝ ճնշող կամ սեղմող բնույթի (բնորոշ է լարվածության գլխացավին)։
- Զարկող ցավ՝ մի կողմից (հաճախ տեմպորալ շրջան), ուղեկցվում է սրտխառնոցով (միգրենի դասական նշան)։
- Շարժումների հետ կապված ցավի ուժեղացում՝ նույնիսկ փոքրամասշտաբ (օրինակ՝ գլուխ թեքելիս)։
- Լուսավախություն կամ ձայնավախություն՝ կապված է տրիգեմինալ նյարդի գրգռմամբ և գանգուղեղային նյարդերի ակտիվությամբ։
- Քունի խանգարումներ՝ գլխացավը կարող է առաջանալ անքուն գիշերներից հետո կամ, հակառակը, խոր քնի փուլում (հիպնիկ գլխացավ)։
- Ցնցումներ կամ մաշկի զգայունության փոփոխություններ՝ բնորոշ է կլաստերային գլխացավին (հաճախ միակողմանի քթահոսություն կամ աչքի կարմրություն)։
- Ցավի սրացում սննդից կամ հոտերից՝ օրինակ, գինու, չինական կերակրատունից (գլուտամատ), հում քիմիոնից։
- Հոգնածություն կամ կենտրոնացման դժվարություններ՝ կապված է պրեֆրոնտալ կեղևի ակտիվության նվազման հետ։
Բուժման մեթոդներ
- Ցավազրկող դեղամիջոցներ՝ պարացետամոլ (500-1000 մգ), իբուպրոֆեն (200-400 մգ) կամ ասպիրին (300-600 մգ)։ Միգրենի դեպքում արդյունավետ է տրիպտանների խումբը (սումատրիպտան)։ Շեղում․ Ասպիրինը հակացուցված է 16 տարեկանից ցածր երեխաների համար (Ռեյի համախտանիշի ռիսկի պատճառով)։
- Հանգստի և ռելաքսացիայի տեխնիկա՝ դիափրագմային շնչառություն (5 վայրկյան ներշնչում, 7 վայրկյան արտաշնչում), պրոգրեսիվ մկանային ռելաքսացիա (Ջեյկոբսոնի մեթոդ)։ Հաստատված է, որ 20 րոպե մեդիտացիան նվազեցնում է ցավի ինտենսիվությունը 40%-ով։
- Սառը կամ տաք կոմպրես՝ միգրենի դեպքում սառը կոմպրեսը (10-15 րոպե) նվազեցնում է անոթների լայնացումը, իսկ լարվածության գլխացավի դեպքում տաք կոմպրեսը (38-40°C) թեթևացնում է մկանային սպազմը։
- Հիդրատացիա՝ \(<\)2% ջրի կորուստը օրգանիզմում կարող է առաջացնել գլխացավ։ Խորհուրդ է տրվում խմել 250-500 մլ ջուր 30 րոպեում, հատկապես եթե ցավին նախորդել է ֆիզիկական բեռնվածություն։
- Էսենցիալ յուղեր՝ մենտոլի յուղը (քսել տեմպորալ շրջան) կամ լավանդայի յուղը (ներշնչել) նվազեցնում է ցավը 15-20 րոպեի ընթացքում։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մենտոլը ակտիվացնում է κ-ոպիոիդային ռեցեպտորները։
- Կոֆեին՝ 100-200 մգ կոֆեին (1-2 ֆիլջան սուրճ) կարող է ուժեղացնել ցավազրկողների ազդեցությունը (օրինակ, պարացետամոլ + կոֆեին կոմբինացիան արդյունավետ է 70% դեպքերում)։ Շեղում․ Գերազանց չպետք է օգտագործել՝ կարող է առաջացնել կախվածություն։
- Ակուպունկտուրա՝ Համաշխարհային Առողջապահական Կազմակերպությունը (ԱԱԿ) հաստատել է, որ ակուպունկտուրան արդյունավետ է քրոնիկ գլխացավերի դեպքում։ Կետերը՝ LI4 (Հե Գու) և GB20 (Ֆեն Չի)։
Կանխարգելում
- Քնի հիգիենա՝ Պետք է քնել և արթնանալ նույն ժամերին (նորմա՝ 7-9 ժամ). Քնի խանգարումները 3-4 անգամ բարձրացնում են գլխացավի ռիսկը։ Խորհուրդ է տրվում հանել էկրանները քնից 1 ժամ առաջ (կապույտ լույսի ազդեցություն)։
- Հիդրատացիա և սնունդ՝ Օրվա ընթացքում խմել \(<\)2 լիտր ջուր և խուսափել տրիգեր սննդից՝ հասուն պանիր (տիրամին), շոկոլադ (ֆենիլէթիլամին), ալկոհոլ (դեզհիդրատացիա)։ Մագնեզիումով հարուստ սնունդը (սպինատ, նուշ) նվազեցնում է միգրենի հարձակումները 40%-ով։
- Ֆիզիկական ակտիվություն՝ Կանոնավոր աերոբիկ վարժությունները (քայլել, լող, հեթաթնջանք) նվազեցնում են գլխացավի հաճախականությունը 50%-ով՝ շնորհիվ է