առաջին օգնությունը ցրտահարության ժամանակ - բժշկական ուղեցույց
Ի՞նչ է առաջին օգնությունը ցրտահարության ժամանակ
Ցրտահարությունը (congelatio) մաշկի և հյուսվածքների վնասում է՝ պայմանավորված ցածր ջերմաստիճանի երկարատև ազդեցությամբ։ Այն առաջանում է, երբ մարմնի ջերմակարգավորումը խախտվում է, և արյան շրջանառությունը կտրուկ նվազում է մատների, ոտքերի, քթի կամ ականջների շրջանում՝ հանգեցնելով բջիջների սատկման։ Ըստ բժշկական դասակարգման՝ ցրտահարությունը բաժանվում է 3 աստիճանի (1-ին՝ թեթև, 2-րդ՝ միջին ծանրության, 3-րդ՝ խորը հյուսվածքների նեկրոզով)։ Առաջին օգնությունը ներառում է տաքացման հսկողված պրոցես, վնասված հյուսվածքների պաշտպանություն և շտապ բժշկական միջամտություն ծանր դեպքերում։ Վաղ և ճիշտ միջամտությունը նվազեցնում է բարդությունների (գանգրենա, ինֆեկցիա) ռիսկը։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Ջերմաստիճանային շեմ | Ցրտահարություն կարող է առաջանալ 0°C-ից ցածր ջերմաստիճաններում, հատկապես խոնավության և քամու դեպքում։ Ռիսկային են նաև +10°C ջերմաստիճանները՝ եթե մարդը թաց հագուստ ունի կամ երկարատև անշարժ է։ |
| Ազդեցության տևողություն | Մաշկի վնասում կարող է տեղի ունենալ 10 րոպեից (քամու և խոնավության դեպքում) մինչև համեմատաբար երկար ժամանակահատված (չոր սառնամանիքում)։ |
| Հաճախ հանդիպող վայրեր | Մատներ (90% դեպքերում), ոտքեր, քիթ, ականջներ, դունչ։ Հազվադեպ՝ դեմքի այլ մասեր կամ մարմնի բաց հատվածներ։ |
| Ռիսկի խմբեր | Ալկոհոլածխախտությամբ մարդիկ, դիաբետով տառապողները, ծերերը, երեխաները և հիպոթերմիայի ենթարկվածները։ |
| Բարդություններ | Թեթև դեպքերում՝ մաշկի զգայունության կորուստ, ծանր դեպքերում՝ գանգրենա, հոդերի ռևմատոիդ ախտահարումներ, նյարդերի վնասում։ |
| Ախտորոշում | Վիզուալ զննում, ջերմային իմեջինգ, որոշ դեպքերում՝ MRI կամ արյան շրջանառության հետազոտություն։ |
Ախտանիշներ
- Մաշկի գույնի փոփոխություն՝ սկզբում սպիտակ կամ մոխրագույն, ապա՝ կարմրավուն կամ մուգ կապույտ (նեկրոզի դեպքում)։
- Թմրած զգացողություն՝ վնասված հատվածում զգացողության կորուստ (անզգայություն), ապա՝ սուր ցավ տաքացման ժամանակ։
- Ձյունանման բշիկներ՝ մաշկի վրա սպիտակ, պինդ բշիկների ձևավորում (2-րդ աստիճան)։
- Փուխր հյուսվածքներ՝ 3-րդ աստիճանում մաշկը դառնում է կոշտ, փայլուն, նմանվում է մոմի։
- Ցավի ինտենսիվություն՝ սկզբնական փուլում կարող է բացակայել, տաքացման ժամանակ՝ անտանելի լինել։
- Շարժունության սահմանափակում՝ հոդերի կպում կամ մատների շարժման դժվարացում։
- Փուչիկներ՝ 24-48 ժամ անց կարող են ձևավորվել հեմորագիկ (արյունով լցված) փուչիկներ։
՝ դող, տենչանք, գերգրգռություն (հիպոթերմիայի զուգակցման դեպքում)։
Բուժման մեթոդներ
- Առաջնային տաքացում՝ տուժած հատվածը 37-39°C ջրի մեջ դնել 15-30 րոպե (չի կարող լինել տաք ջուր)։ Չի թույլատրվում հրահրիչներ (օր․՝ խարույկ) կամ խիստ տաքացում։
- Ձյունի կամ սառույցի հեռացում՝ չփորձել քսել ձյունը կամ մաշկը մածուցել ալկոհոլով։ Կարող է խորացնել վնասումը։
- Չոր և տաք հագուստ՝ տուժած հատվածը փաթեթել ստերիլ վիրակապով և տաք պահել մարմնի ջերմությամբ (օր․՝ ձեռքերը դնել կրծքավանդակի տակ)։
- Ցավազրկողներ՝ ընդունել իբուպրոֆեն կամ պարացետամոլ (չի թույլատրվում ասպիրին՝ արյան մածուցիկությունը նվազեցնելու ռիսկի պատճառով)։
- Հիդրատացում՝ տաք հեղուկներ (հատկապես տաք հանք կամ ջուր)՝ արյան շրջանառությունը բարելավելու համար։
- Ժողովրդական միջոցներ (զգուշությամբ)՝ մեղրով տաք կաթ (հակաբորբոքային ազդեցություն) կամ ալոե վերայի հյութ (վնասվածքի բուժման փուլում)։ Արգելվում է՝ յուղ, ճարպ, ալկոհոլ։
- Հospitalիզացիա ծանր դեպքերում՝ ներերակային թրոմբոլիտիկներ (արյան մածուցիկությունը նվազեցնելու համար) կամ հիպերբարիկ թերապիա (թթվածնի բարձր ճնշմամբ)։
Կանխարգելում
- Շերտավոր հագուստ՝ օգտագործել հիդրոֆոբ (ջրամերժ) նյութեր, խուսափել սինթետիկից։ Հագուստը պետք է լինի չնեղ, բայց տաք։
- Մատների և ոտքերի պաշտպանություն՝ կրել լայնե կամ բրդյա գուլպաներ, ոտքերի համար՝ ջերմամեկուսիչ կոշիկներ (օր․՝ գոմեշի մորթու)։
- Ակտիվ շարժում՝ սառնամանիքում պարբերաբար շարժել մատները, ոտքերը՝ արյան շրջանառությունը խթանելու համար։
- Ալկոհոլի և ծխախոտի հրաժարում՝ այս նյութերը նեղացնում են անոթները և բարձրացնում ցրտահարության ռիսկը։
- Ջրի և սննդի հսկողություն՝ տաք հեղուկներ խմել և բարձր կալորիական սնունդ ընդունել (օր․՝ ընկույզ, չամիչ)։
- Ելքի ժամանակատևության սահմանափակում՝ -10°C-ից ցածր ջերմաստիճաններում խուսափել երկարատև գտնվելուց (մինչև 20 րոպե)։
Երբ դիմել բժշկի
Անհապաղ դիմիր բժշկի եթե՝
- Մաշկը սևանում է կամ ձևավորվում են սև փուչիկներ (նեկրոզի նշան)։
- Ցավը չի անցնում տաքացմանից 2 ժամ հետո կամ դառնում է անտանելի։
- Հայտնաբերվում է հոդերի կպում կամ շարժունության ամբողջական կորուստ։
- Զուգակցվում է հիպոթերմիայի ախտանիշներով (շփոթություն, դանդաղ շնչառություն, անզգայություն)։
Հաճախ տրվող հարցեր
Արդյոք կարող եմ քսել ձյուն ցրտահարության դեպքում?
Օչ, դա ստորին աստիճանի սխալ է։ Ձյունը և սառույցը ավելի են սառեցնում հյուսվածքները, ինչը խորացնում է վնասումը։ Բացի այդ, ձյունը կարող է պարունակել աղտոտիչներ, որոնք բարձրացնում են ինֆեկցիայի ռիսկը։ Տաքացման համար պետք է օգտագործել միայն տաք (ոչ տաք) ջուր։
Ինչպե՞ս տարբերել 1-ին և 2-րդ աստիճանի ցրտահարությունը:
1-ին աստիճանը բնութագրվում է մաշկի սպիտակացումով և թմրած զգացողությամբ, բայց վնասվածքը անցնում է 1-2 օրվա ընթացքում առանց հետքերի