ալերգիկ ռինիտի պատճառներ - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է ալերգիկ ռինիտի պատճառներ։ Գիտական մոտեցում
Ալերգիկ ռինիտը (հայտնի նաև որպես քթային ալերգիա կամ դեղնուկային տենդ) իմունային համակարգի չարաշահում է, երբ օրգանիզմը ռեակցիա է տալիս անվնաս ալերգենների նկատմամբ՝ արտադրելով հիստամին և այլ բորբոքումային միջնորդանյութեր։ Հիմնական պատճառը IgE հակամարմինների գերարտադրություննDermatophagoides pteronyssinus), ծաղկափոշու (օրինակ՝ Ambrosia artemisiifolia), կենդանիների մազերի կամ սննդային ալերգենների հետ շփման ժամանակ։ Գենետիկ նախահակվածությունը (atopic triad՝ ալերգիկ ռինիտ, ատոպիկ դերմատիտ, բրոնխիալ ասթմա) և շրջակա միջավայրի գործոնները (օդի աղտոտում, ծխախոտի ծուխ) խթանում են հիվանդության զարգացում։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ միկրոբիոմի խանգարումները և վաղ մանկական տարիներին հակաբիոտիկների չարաշահումը նույնպես բարձրացնում են ռիսկը։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Տարածվածություն | Հանդիպում է բնակչության 10-30%-ի մոտ, երեխաների շրջանում՝ մինչև 40%։ Հայաստանում գարնանային սեզոնին գրանցվում է ախտանիշների սրացում (մարտ-հունիս)։ |
| Տիպեր |
|
| Ախտաֆիզիոլոգիա | Ալերգենի հետ շփումից 5-30 րոպե հետո սկսվում է վաղ ֆազը (հիստամին, լեյկոտրիեններ), իսկ 4-8 ժամ անց՝ ուշ ֆազը (էոզինոֆիլների կուտակում)։ Քթի լորձաթաղանթում զարգանում է քրոնիկ բորբոքում (rhinitis medicamentosa ռիսկ)։ |
| Ռիսկի գործոններ |
|
| Համակցված հիվանդություններ | 70%-ով բարձրացնում է ասթմայի զարգացման հավանականությունը (united airways disease կոնցեպտ)։ Հաճախ ուղեկցվում է կոնյուկտիվիտով, ատոպիկ դերմատիտով կամ քրոնիկ սինուսիտով։ |
| Ախտորոշում | Հիմնված է՝
|
Ախտանիշներ
- Քթահոսություն (րինոռեա)՝ ջրային, անգույն արտազատուկ, հաճախ ուղեկցվում է քթի խցանումով։ Հիմնական տարբերությունը վիրուսային ռինիտից՝ արտազատուկը մնում է թափանցիկ։
- Քթի խցանում՝ առավոտյան ժամերին սրացում (տնային տզերի դեպքում) կամ գիշերային դժվարաշնչություն (նազալ օբստրուկցիա).
- Քոր և այրոց քթում՝ կապված հիստամինի ազդեցությամբ նյարդային վերջույթների գրգռումով (pruritus nasalis).
- Աչքերի գրգռում՝ քոր, կարմրություն, լաց (ալերգիկ կոնյուկտիվիտ), հաճախ համակցվում է լուսավախությամբ։
- Փռշտոց և հևոց՝ կապված քթի խցանումով և բերանի շնչառությամբ (մունդային շնչառություն), հատկապես երեխաների մոտ։
- Հոտառության խանգարում (հիպոսմիա)՝ քրոնիկ բորբոքման հետևանքով հոտառական թելիկների վնասում։
- Դեմքի ցավ կամ ճնշում՝ սինուսների բորբոքման (սինուսիտ) նշան։ Եթե ուղեկցվում է ջերմությամբ, կասկածել բակտերիալ վարակ։
- Ընդհանուր թուլություն և գլխացավ՝ կապված քնի խանգարումների (ապնեի սինդրոմ) և հիպօքսիայի հետ։
Բուժման մեթոդներ
- Ալերգենների խուսափում՝
- Տնային տզերի դեմ՝ մատրացների և բարձերի հատուկ ծածկոցներ, տաք ջրով լվացում (≥60°C)։
- Ծաղկափոշու սեզոնին՝ փակ պատուհաններ, օդի մաքրիչներ (HEPA ֆիլտրներով)։
- Կենդանիների համար՝ հիպոալերգեն ցեղատեսակներ (օրինակ՝ սֆինքս կատու) կամ տնային կենդանիների բացառում։
- Հակահիստամինային դեղամիջոցներ՝
- 2-րդ սերնդի (լորատադին, ցետիրիզին)՝ առանց քնկոտության էֆեկտի, ընդունում՝ 1 անգամ օրվա ընթացքում։
- 3-րդ սերնդի (ֆեքսոֆենադին, դեզլորատադին)՝ երկարատև ազդեցություն (մինչև 24 ժամ)։
- Նազալ կորտիկոստերոիդներ՝ մոմետազոն, ֆլուտիկազոն՝ ոսկե ստանդարտ բուժում։ Կիրառվում են 1-2 շաբաթվա ընթացքում, սեզոնային ռինիտի դեպքում սկսել 2 շաբաթ առաջ։
- Լեյկոտրիենների ընկալիչների պաշարիչներ (մոնտելուկաստ)՝ արդյունավետ ասթմայի համակցման դեպքում։
- Իմունոթերապիա (ալերգեն-սպեցիֆիկ)՝ ենթամաշկային կամ ենթալեզվային (SLIT)՝ 3-5 տարվա ընթացքում։ Հասանելի է փոշու տզերի և ծաղկափոշու համար։
- Անոսմիայի բուժում՝ ալֆա-լիպոաթթու և ցինկի սուլֆատ (50 մգ/օր)՝ հոտառության վերականգնման համար։
- Ժողովրդական միջոցներ (համակցել հիմնական բուժման հետ)՝
- Քթի լվացում՝ ֆիզիոլոգիական լուծույթով (1 լիտր ջուր + 9 գ աղ) կամ նետիի ջուր (հակաբորբոքային)։
- Մեղր՝ տեղական մեղր (1 չայի գդալ օրվա ընթացքում), բայց հակացուցված է մեղրի նկատմամբ ալերգիայի դեպքում։
- Կուրկումին՝ 5